Zonder klimaatbeleid is een oplossing voor wonen, koopkracht en migratie verder weg dan ooit

In de aanloop naar de verkiezingen lijkt het politieke sentiment samen te vallen in drie woorden: wonen, koopkracht en migratie. Deze thema’s domineren het debat – begrijpelijk, want ze raken direct aan bestaanszekerheid en de persoonlijke leefwereld. Maar onder deze urgente kwesties ligt een fundament dat te weinig aandacht krijgt: het klimaat.

Juist klimaatbeleid vormt de basis onder onze economie, veiligheid en leefbaarheid. Het Europees Milieuagentschap benadrukt in haar recente rapport dat klimaatverandering een directe bedreiging vormt voor Europa’s concurrentiekracht, die afhankelijk is van natuurlijke hulpbronnen. Toch geldt klimaat in de verkiezingsstrijd vaak als splijtzwam, in plaats van als gemeenschappelijk belang.

Klimaat vraagt om samenwerking en een gedeelde visie die verder reikt dan partijpolitiek. Het gaat niet om kleur, maar om koers. Het belang van klimaatbeleid is vanzelfsprekend; voer het debat over de wegen om klimaatschade te beperken. Debatten blijven nu vaak hangen in grote cijfers en ideologische loopgraven, terwijl het zou moeten gaan over belangrijke vragen: welke keuzes maken we in het behalen van klimaatdoelen? Waarin investeren we? En hoe overtuigen we burgers van klimaatmaatregelen – ook degenen die er geen geld voor hebben of het belang niet zien?

Om met die laatste vraag te beginnen: politici moeten het nut en de noodzaak van klimaatbeleid beter uitdragen. Met verhalen die niet polariseren maar verbinden. Onderzoek naar klimaatgedrag laat zien dat feiten en morele oproepen vaak weinig effect hebben. Mensen reageren sterker op sociale normen, autonomie en het vermijden van verlies. Daardoor komen ze eerder in actie dan om winst te behalen.

De kernvraag is dus: wat verliezen we als we niets doen? Het antwoord is confronterend. Zonder stevig beleid verliezen we de controle over onze energierekening, omdat we afhankelijk blijven van fossiele import uit instabiele regio’s. We verliezen huizen en waardevolle bezittingen door overstromingen, droogte en bosbranden. We verliezen gezondheid: het RIVM laat zien dat klimaatverandering leidt tot meer hittegerelateerde sterfte, luchtwegklachten en infectieziekten, een groter risico op huidkanker en een negatieve impact op mentale gezondheid. We verliezen natuur: het Planbureau voor de Leefomgeving waarschuwt voor biodiversiteitsverlies, nationaal en wereldwijd. En we verliezen welvaart: volgens recent onderzoek van de Universiteit Utrecht kan 3°C opwarming leiden tot gemiddeld 12% mondiaal BBP-verlies.

Maar cijfers vertellen slechts een deel van het verhaal. Het verlies is ook persoonlijk: de zekerheid van een veilig huis, schoon water, de vrijheid om buiten te spelen en sporten zonder hittestress, en zelfs de zomervakantie rond de Middellandse Zee. Een economie afhankelijk van schaarse grondstoffen, fossiele energie en afval tast ook onze leefomgeving aan. Denk aan verzilting in Zeeland of bodemdaling in het Groene Hart – zonder gezamenlijke actie wordt het steeds moeilijker om daar te boeren en wonen.

Ook klimaatmaatregelen dragen verlies in zich. Het is een illusie dat klimaatbeleid zonder offers kan. Maar hoewel er kosten zijn op korte termijn, zijn de baten op langere termijn veel groter. Elke euro in klimaatmaatregelen levert 1,5 tot bijna 4 euro maatschappelijk rendement op. De transitie naar een circulaire economie – slimmer omgaan met grondstoffen en hergebruik – biedt niet alleen kansen voor het klimaat, maar ook voor innovatie. Bedrijven die daar nu in investeren, profiteren straks van meer zekerheid, lagere kosten en nieuwe markten. Klimaatmaatregelen zijn dus niet alleen ecologisch noodzakelijk, maar ook economisch en sociaal verantwoord.

Samenwerking is hiervoor cruciaal. Politieke partijen moeten in het komende kabinet visie tonen die boven partijbelangen uitstijgt. De klimaatdoelen voor 2030 en 2050 zijn niet vrijblijvend, maar passen bij een overheid die vooruitkijkt en verantwoordelijkheid neemt voor toekomstige generaties. Toch gaat politieke prioriteit nu vaak uit naar de korte termijn: stikstofregels versoepelen om woningbouw te versnellen, CO₂-heffingen afzwakken om bedrijven te ontzien, of circulaire investeringen uitstellen vanwege begrotingsdruk. Begrijpelijk, maar riskant. Want zonder robuust klimaatbeleid komen ook de thema’s die nu centraal staan – woningen, bestaanszekerheid, migratie – in de knel. Nederland loopt bovendien achter: de Nederlandse klimaatdoelen voor 2030 worden niet gehaald en de plannen van Eurocommissaris Wopke Hoekstra zijn afgeserveerd.

Klimaatbeleid vergt politieke durf, omdat opbrengsten vaak pas later zichtbaar worden. Maar we weten dat gezamenlijke actie werkt: door de internationale aanpak van CFK’s herstelde de ozonlaag. Diezelfde eensgezindheid is nu nodig om klimaatverandering te keren.

Daarom is het hoog tijd dat klimaat een prominente plek krijgt in verkiezingsdebatten. Op andere terreinen – infrastructuur, waterbeheer, defensie, digitale veiligheid – laat Nederland zien vooruit te kunnen kijken, risico’s in te schatten en maatregelen te nemen om ons land veilig en weerbaar te houden. Klimaat verdient dezelfde urgentie.

Het is tijd te stoppen met gekibbel over details. Dat middenpartijen naar elkaar toe bewegen, is hoopgevend. Zij en het nieuwe kabinet hebben de kans én de verantwoordelijkheid om koers te zetten naar een duurzame, innovatieve en concurrerende economie. Alleen door samenwerking boven verdeeldheid te stellen, klimaat en natuur te erkennen als ons grootste gedeelde belang én hierover aansprekend te communiceren, kunnen we de kansen van een circulaire economie benutten en onze toekomst veiligstellen.

Klimaat als gedeeld belang, dáár zouden de verkiezingsdebatten over moeten gaan.

Marleen Janssen Groesbeek – Lector Sustainable Finance & Accounting, Avans Hogeschool
Fred de Jong – Associate Lector Sustainable Finance & Tax, HAN
Maaike Lycklama à Nijeholt – Lector Finance & Business Innovation, Hogeschool Rotterdam
Cees Withagen – Emeritus Professor Environmental Economics, VU Amsterdam
Emiel Wubben – Associate Professor in Strategic Management, WUR
Diane Zandee – Assistant Professor, Nyenrode Business University