Nieuwe verbeeldingskracht voor duurzame verandering: netwerkbijeenkomst Het Groene Brein

Op 20 november vond onze jaarlijkse netwerkbijeenkomst plaats in de Groene Afslag. We vierden ons 13-jarig bestaan, lieten ons inspireren door Jeroen Oomen en Kate Raworth en verkenden nieuwe wegen om met wetenschap meer impact te maken in de praktijk.

De netwerkbijeenkomst was de afsluiter van de Regenerative Research Day van de Regeneration Week, georganiseerd door het Centre of Economic Transformation, LDE Centre for Sustainability, HvA Venture Centre, Impact Hub Amsterdam en Het Groene Brein.

Regeneratief onderzoek vraagt een andere blik

De bijeenkomst startte met een reflectie door Kim Poldner, Het Groene Brein-lid en organisator van de Regenerative Week, op de academische regeneratieve dag. Wat vraagt regeneratie van ons – als onderzoekers, als samenleving? En hoe verandert dat de manier waarop onderzoek wordt uitgevoerd? Haar oproep: durf los te komen van lineaire, traditionele onderzoekskaders en vraag je steeds af wat regeneratie voor jou betekent.

Keynote Jeroen Oomen: waarom we vastzitten in ‘captured futures’

Klimaatpolitiek zoals we die kennen werkt niet – en kan dat ook niet. Met die scherpe analyse opende Jeroen Oomen (Universiteit Utrecht) zijn keynote over captured futures.

We zitten allemaal vast in een toneelstuk dat niet in staat is de duurzaamheidsvraagstukken waar we voor staan op te lossen, bepleit Oomen. We isoleren problemen in silo’s, formuleren te magere beloften en slagen er niet in samenhang of rechtvaardigheid centraal te zetten. Zo blijven we dweilen met de kraan open: de afname van uitstoot door schonere producten wordt teniet gedaan door een toename in consumptie, terwijl de energietransitie wordt vormgegeven zonder oog voor de herkomst van materialen, culturele waarden of ongelijkheid.

De kern van zijn analyse

• De huidige environmental politics kan geen fundamenteel andere toekomst verbeelden. We zien de 21e eeuw nog steeds als een verlengde van het industriële tijdperk.
• De rol van wetenschap is dubbelzinnig. Wetenschappers worden geacht neutraal en objectief te zijn, maar hun feiten dragen altijd een impliciete morele lading.
• De huidige klimaatnarratieven leiden tot technologische fixatie. Daardoor ontstaat “captured politics without efficacy”: politiek zonder echte slagkracht.

Vijf strategieën om uit het script te breken

Oomen presenteerde vijf manieren om nieuwe toekomstverbeelding mogelijk te maken:

• Epochal storytelling: Doorbreek het idee dat de toekomst eruitziet zoals het heden.
• Backgrounding CO₂: Zet niet emissies, maar menselijke waarden en voordelen centraal.
• Defamiliarization: Gebruik onverwachte, ontregelende voorbeelden om mensen anders te laten kijken.
• Familiarisation with Utopia: Maak wenselijke toekomsten voorstelbaar én aantrekkelijk.
• Turning off the tap: Grijpen in bij de de bron, niet achteraf oplossen.

Zijn prikkelende vraag aan de aanwezigen: Wat gebeurt er als wetenschappers niet alleen richting beleid communiceren, maar ook richting de praktijk, de regio en het individu?

Reflectie van Kate Raworth: van groeicultuur naar een cultuur van balans

Kate Raworth, grondlegger van de Donut Economy, reflecteerde op Oomens keynote vanuit een cultureel perspectief. Volgens haar zitten we midden in een culturele crisis: vooruitgang wordt bijna automatisch gelijkgesteld aan groei. Ze bepleitte een shift: weg van de aanname groei is goed, maar balans en gezond is goed.

De Donut Economy biedt een ander verhaal; geen eindeloze expansie, maar een wobbly space van balans en gezondheid. Dat vraagt niet alleen een economisch, maar vooral een cultureel verschuiving: van ‘ik, ik, ik’ naar wederzijdse afhankelijkheid.

Haar belangrijkste lessen

• Verbeelding is cultuurkritiek. De verhalen die we normaal vinden, vormen ons handelen, maar deze verhalen kunnen worden herschreven.
• Wetenschappers zijn geen neutrale toeschouwers. Emoties en waarden mogen (moeten) een plek krijgen.
• Begin klein, bij steden en gemeenschappen. Daar ontstaat energie en worden toekomstbeelden tastbaar. Deel de kleine succesverhalen om te bouwen aan een groter succesverhaal.
• Verandering verspreidt zich via individuen. Niet door sceptici te overtuigen, maar door te werken waar de energie zit.

Haar boodschap: deel verhalen van succesvolle lokale transities. Zodra mensen zien dat anderen iets nieuws doen, volgt het kantelpunt: waarom ben ik niet eerder begonnen?

Reflectie van Antoine Heideveld: kleine stappen, grote beweging

Antoine Heideveld, directeur van Het Groene Brein, sloot de dag af met een reflectie op het gesprek tussen Oomen en Raworth.

Hij benadrukte de kracht van kleine stappen die bijdragen aan systeemverandering – zoals de 14 afgestudeerde meubelreparateurs uit het ReUse Alliance-programma. Klein in schaal, groot in symboliek én impact.

Daarnaast wees hij op de enorme rijkdom aan bestaande initiatieven: Nederland telt maar liefst 2 miljoen duurzame initiatieven. Een krachtig ecosysteem, maar met de paradox dat consumptiestromen tegelijkertijd blijven groeien. “Vinted is de grootste winkel, maar er wordt nog steeds meer nieuw textiel verkocht dan ooit.”

Zijn centrale vraag aan de wetenschappers: welke rol kan Het Groene Brein pakken?

Een dag vol nieuwe perspectieven

We kijken terug op een waardevolle bijeenkomst die aantoont hoe groot de behoefte is aan nieuwe narratieven, nieuwe vormen van onderzoek en nieuwe manieren om wetenschap te verbinden met de samenleving. Het gesprek tussen Oomen en Raworth maakte duidelijk: duurzame verandering begint met het durven verbeelden van een andere toekomst.

De dag eindigde geheel in stijl met goede gesprekken, hapjes en drankjes. We danken alle aanwezige leden en kijken ernaar uit om de besproken thema’s verder uit te werken!

Hieronder vind je de foto’s die tijdens de netwerkbijeenkomst zijn gemaakt. Fotograaf: Bram van den Berg.