Hoe invloedrijk is groen eigenlijk?- Blog Paul van Seters

Paul van Seters, hoogleraar globalisering en duurzame ontwikkeling Universiteit van Tilburg en TIAS School for Business and Society, en lid van Het Groene Brein publiceerde op 30 december 2016 de volgende blog op de website van Trouw.   

Het einde van het jaar blijkt een geschikte tijd voor het publiceren van ranglijsten. De onbetwiste aanvoerder in deze categorie is het Algemeen Dagblad (bekend van onder meer de Ziekenhuizen Top 100 en de Koffie Top 100), dat op 28 december zijn jaarlijkse oliebollentest uitbracht. Het AD selecteerde 160 bakkers uit het hele land, en zette die onder elkaar op basis van het cijfer dat zij scoorden voor de kwaliteit van hun oliebollen.

Maar mijn aandacht gaat deze keer uit naar de ranglijst die de Volkskrant op 17 december publiceerde over de bestuurlijke elite van Nederland. Deze elite bestaat, in de woorden van de krant zelf, uit de invloedrijkste Nederlanders, dat wil zeggen de belangrijkste bestuurders, toezichthouders en beïnvloeders. De krant selecteerde 200 van dit soort mensen, berekende hun invloed, en maakte zo de Volkskrant Top 200.

Omdat de bestuurlijke elite geen vastomlijnde groep is, geeft de krant twee alternatieve omschrijvingen: (1) de bestuurlijke elite is een conglomeraat van deelelites uit bedrijfsleven, publieke sector, wetenschap en cultuur; (2) de term bestuurlijke elite verwijst naar de ‘gevestigde orde’ van bestuurders, CEO’s, commissarissen, bankiers, burgemeesters, topambtenaren en hoogleraren die invloed uitoefenen op het regeringsbeleid.

Wie zorgvuldig kijkt naar deze twee ‘definities’, en naar de op basis daarvan samengestelde ranglijst van invloedrijkste Nederlanders, die valt iets bijzonders op: de publieke sector en de private sector maken hier de dienst uit; de maatschappelijke sector speelt geen rol in dit verhaal. Als we het hebben over invloed in ons land, dan kijken we naar het bedrijfsleven en naar de overheid. Maatschappelijke organisaties en de hele civil society: zij doen er niet toe.

De eerste vertegenwoordiger van een maatschappelijke organisatie op deze ranglijst komen wij pas tegen op plaats 84: Marjan Minnesma, directeur van Urgenda. Naast Minnesma noteren wij op die lijst slechts twee andere bestuurders van ‘echte’ maatschappelijke organisaties: Tjerk Wagenaar, van Natuur & Milieu, op plaats 173; en Donald Pols, van Milieudefensie, op plaats 183.

De selectiviteit van de Top 200 van de Volkskrant wordt onderstreept als we deze vergelijken met de Duurzame 100 die het dagblad Trouw in oktober uitbracht over de invloedrijkste denkers en doeners op het gebied van duurzaamheid in Nederland. Beide ranglijsten verschillen nogal in de methode die wordt gevolgd om de ranglijst samen te stellen, maar stemmen overeen in de ambitie om ‘invloed’ te meten.

De Duurzame 100 is evenwichtig opgebouwd uit alle sectoren van de samenleving (publiek, privaat én maatschappelijk), terwijl de Top 200 zich beperkt tot twee sectoren (publiek en privaat) en de derde sector (maatschappelijk) nagenoeg geheel buiten beschouwing laat. De bestuurlijke elite maakt dus de dienst uit in ons land, maar blinkt niet uit als vertegenwoordiger van de samenleving.

Daarnaast vormen de invloedrijkste Nederlanders van de Top 200 een totaal ander gezelschap dan de invloedrijkste Nederlanders van de Duurzame 100. Slechts vijf personen figureren op beide ranglijsten: Paul Polman (Unilever), Feike Sijbesma (DSM), Boudewijn Poelmann (Novamedia), Else Bos (PGGM), en Willemijn Verloop (Social Enterprise NL). Blijkbaar heeft de bestuurlijke elite van Nederland weinig op met duurzaamheid.

Wat valt er uit dit alles te leren? De samenstelling van de bestuurlijke elite zoals we die tegenkomen in de Volkskrant Top 200 lijkt in verschillende opzichten te beperkt. Maar wacht even, de makers van die Top 200 zijn niet van de straat, en hebben juist gebruik gemaakt van een methodologisch zeer geavanceerde netwerkanalyse. Is het dan misschien zo dat wij de invloed van de voortrekkers uit de Duurzame 100 schromelijk overschatten?

Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on Twitter