Blog Paul van Seters: Is kernenergie bezig met een herstart in Europa?  

Paul van Seters, hoogleraar globalisering en duurzame ontwikkeling Universiteit van Tilburg en TIAS School for Business and Society, en lid van Het Groene Brein publiceerde op 1 november 2016 de volgende blog op de website van Trouw.   

Bovenstaande vraag werd onlangs bevestigend beantwoord door Jean-Bernard Levy, bestuursvoorzitter van Electricité de France (EDF). Dat gebeurde op 15 september, nadat eerder die dag de Britse premier Theresa May het groene licht had gegeven voor de bouw van een nieuwe nucleaire energiecentrale in Hinkley Point in Zuid-West Engeland. Wat maakt deze nieuwe kerncentrale tot zo’n belangrijke gebeurtenis? En is er werkelijk sprake van een “nucleaire renaissance”?

Hinkley Point is de eerste nieuwe kerncentrale in het Verenigd Koninkrijk in meer dan 20 jaar. Met een investering van 21 miljard euro wordt het de duurste centrale ter wereld ooit, voor 2/3 gefinancierd door het Franse EDF en voor 1/3 door het Chinese CNG. De Britse regering subsidieert Hinkley Point met een toezegging om de eerste 35 jaar elektriciteit af te nemen tegen een prijs ver boven de huidige marktprijs. De centrale moet in 2025 operationeel zijn, en dan voorzien in 7% van de elektriciteitsbehoefte van de Britten.

Deze feiten spreken voor zich, en onderstrepen het enorme maatschappelijke en politieke belang dat hiermee is gemoeid. Maar het besluit over Hinkley Point verdient ook nog om een andere reden onze bijzondere aandacht. Immers, op 2 oktober kondigde Theresa May aan dat de Britse regering de komende maanden, maar uiterlijk eind maart 2017, de procedure in gang zal zetten om het Verenigd Koninkrijk terug te trekken uit de Europese Unie. Daarmee wordt Brexit dus een feit.

Maar of de Britse kerncentrales na Brexit nog steeds vallen onder het gezag van de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom), die vraag is nog nauwelijks gesteld, laat staan beantwoord. Euratom is opgericht in 1957 door het Verdrag van Rome, samen met de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) en de Europese Economische Gemeenschap (EEG). In latere jaren zijn EGKS en EEG opgegaan in de Europese Unie, maar Euratom is tot op de dag van vandaag een afzonderlijke, zelfstandige rechtspersoon gebleven.

Op basis van het Verdrag van Rome en de latere Europese verdragen zijn alle landen die lid zijn van de EU ook lid van Euratom. Een staat kan het lidmaatschap van de EU opzeggen via een procedure die is geregeld in artikel 50 van het huidige Europese Verdrag. Dat gebeurt dus bij Brexit. Het Euratom Verdrag heeft echter geen soortgelijke exit-regeling. Maar welke gevolgen heeft Brexit dan voor het Britse lidmaatschap van Euratom? Daar lijkt nog niet goed over nagedacht. En de enkele juristen die zich hierover hebben uitgelaten, zijn het niet met elkaar eens.

Sommige juristen stellen dat het Verenigd Koninkrijk na Brexit geen deel meer uitmaakt van de EU, maar wel gewoon lid blijft van Euratom. Maar Euratom wordt bestuurd door precies dezelfde instellingen als de EU: Europese Commissie, Europees Parlement en Europese Raad. Dat zou betekenen dat Groot-Brittannië weliswaar de EU heeft verlaten, maar op het gebied van kernenergie onderworpen blijft aan besluiten van de EU-instellingen waar het zelf niets meer over te vertellen heeft. Dat kan natuurlijk nooit de bedoeling zijn geweest van Brexit!

Andere juristen stellen dat artikel 50 van het Europese Verdrag niet naar de letter moet worden geïnterpreteerd maar naar de geest. Omdat het lidmaatschap van de EU verdragsrechtelijk het lidmaatschap van Euratom met zich meebrengt, zou beëindiging van het EU-lidmaatschap ook beëindiging van het Euratom-lidmaatschap moeten betekenen. Dat zou betekenen dat het Verenigd Koninkrijk helemaal buiten Euratom komt te staan en daar dus ook geen enkele invloed meer op uitoefent. Ook dat lijkt nooit de bedoeling te zijn geweest van de Brexit-voorstanders.

Het beleid van de Europese Commissie werpt een bijzonder licht op deze kwestie. In april 2016 heeft de Commissie een rapport gepubliceerd onder de titel “Indicatief programma op het gebied van kernenergie (PINC)”-meestal aangeduid als PINC 2016. Sinds de start van Euratom in 1958 is dit het zesde rapport over kernenergie dat de Commissie uitbrengt. Het is het eerste rapport in deze reeks sinds de kerncentraleramp van Fukushima (maart 2011), en staat daarom vooral in het teken van de noodzaak van meer veiligheid.

Het rapport bevat een schat aan gegevens over de rol die kernenergie nu wereldwijd in de elektriciteitsvoorziening speelt en over de benodigde investeringen om die veilig te maken. Nucleaire investeringsbehoeften worden geschat op €3 triljard tegen 2050. Dat is dan mondiaal en wordt vooral in Azië verwacht plaats te vinden; en daar vooral in China. Het kernenergievermogen van China zal tot 2050 toenemen met 125 Gwe. Dat is meer dan de huidige EU-capaciteit (120 GWe), die van de VS (104 GWe) of die van Rusland (25 GWe).

Het rapport voorziet in de EU minder kernenergie tot 2025; daarna wordt een lichte stijging verwacht om tegen 2050 te stabiliseren op 95 à 105 GWe. In de EU zal het aandeel kernenergie in het totaal van het energieverbruik dalen van 27% naar 20%. Ook meldt het rapport dat uiterlijk in 2050 90% van de bestaande nucleaire capaciteit vervangen zal zijn, onder (steeds) strengere eisen die aan de veiligheid worden gesteld. Nieuwe centrales zullen een levensduur hebben van ten minste 60 jaar, dus tot tegen het eind van deze eeuw.

En dan is er nog het Klimaatakkoord van Parijs. Welke rol kernenergie zal spelen bij het bereiken van de doelen van dat akkoord blijft voorlopig onduidelijk. Maar China heeft (samen met de VS) voorop gelopen bij de totstandkoming en ratificatie van het akkoord. Tegelijkertijd is China op het gebied van kernenergie bezig met een grote sprong voorwaarts-zie Hinkley Point. Duitsland heeft na Fukushima gekozen voor de “Atomausstieg”, en in eigen land sympathiseren velen met het idee van “Kernenergie de wereld uit, te beginnen uit Nederland”-maar de Chinezen trekken zich daar weinig van aan. En de Fransen en de Britten dus ook niet. Dus toch een nucleaire herstart?

Share on FacebookShare on LinkedInTweet about this on Twitter